Informatie over obesitas voor patiënten

Op deze pagina

    Wat is obesitas?

    De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert de volgende definitie voor overgewicht en obesitas:

    “Bij overgewicht en obesitas is sprake van een abnormale of een zodanige overmatige vetstapeling in het lichaam dat dit aanleiding geeft tot gezondheidsrisico’s.”

    De meest gangbare maatstaf om obesitas vast te stellen is de body mass index (BMI), die wordt berekend door iemands gewicht (in kilogram) te delen door het kwadraat van zijn of haar lengte (in meters). Als de BMI van iemand 30 of meer is, wordt over het algemeen gezegd dat die persoon lijdt aan obesitas. Een BMI gelijk aan of groter dan 25 wijst op overgewicht.

    Obesitas is echter een ingewikkelde chronische ziekte met diverse oorzaken, waarvan gewicht enkel een symptoom is. Inderdaad, het hebben van overgewicht of een hoge BMI betekent niet automatisch dat individuen een slechte gezond hebben, en het verklaart ook niet direct sterfte- of ziektecijfers. Een betere maatstaf om klinisch te beoordelen of iemand met obesitas mogelijk (on)gezond is, is de obesitasernst.

    Hiervoor wordt het Edmonton Obesity Staging System, afgekort als EOSS, gebruikt. EOSS is een classificatiesysteem met vijf stadia dat kijkt naar metabole, fysieke en psychologische factoren die gelinkt zijn aan obesitas, en hoe deze factoren de persoon met obesitas beïnvloeden qua gezondheid. Op basis van de stadia kunnen er adequate behandelopties overwogen worden.

    Hoewel obesitas in verband gebracht kan worden met andere ziekten, is het belangrijk om het als een op zichzelf staande ziekte te behandelen, zodat passende behandelpaden beschikbaar gesteld kunnen worden.

    Wat zijn de oorzaken van obesitas

    Veel mensen geloven dat de hoeveelheid vet in je lichaam alleen bepaald wordt door wat je eet en hoeveel je beweegt, maar de realiteit is dat dit niet klopt. Eigenlijk probeert je lichaam zijn vetreserves te beschermen om je hoogste gewicht te behouden. Dit betekent dat het aanpakken van obesitas een levenslang proces is.

    Overgewicht en obesitas kunnen ontstaan door verschillende oorzaken. Deze oorzaken zijn onder andere biologisch, sociaal en/of psychologisch van aard. Bij de meeste mensen met overgewicht en obesitas is de oorzaak vaak niet te wijten aan één factor of genetische afwijking, maar aan een mengeling van factoren. Bij slechts een klein aantal gevallen is wel één aanwijsbare oorzaak te vinden voor overgewicht of obesitas. Dat maakt de behandeling van obesitas ook zo moeilijk. Bij elk persoon spelen verschillende factoren een rol, telkens in een andere verhouding of mate.

    Obesitas...

    • is een complexe ziekte.
    • draait niet enkel om voeding.
    • heeft meer dan één oorzaak.
    • is niet iemands fout.

    De voornaamste oorzaken van obesitas zijn: 

    Biologische factoren kunnen direct bijdragen aan het ontwikkelen van overgewicht en obesitas, of indirect doordat ze bijvoorbeeld van invloed zijn op de algehele fysieke of mentale toestand.

    Biologische factoren die bij kunnen dragen aan het ontwikkelen van overgewicht en obesitas zijn genen die betrokken zijn bij vetopslag in het lichaam, maar ook hormonen zoals schildklier- of bijnierhormonen. Hersenletsel of tumoren kunnen ook de oorzaak zijn van het ontwikkelen van overgewicht en obesitas.

    Er zijn ook aandoeningen die een nadelige invloed hebben op het bewegings- of voedingspatroon, zoals chronische ziekten, dyspnoe, gewrichtspijn of neurologische aandoeningen.

    Tot slot is het mogelijk dat medicijnen bijdragen aan een verhoogd risico om overgewicht of obesitas te ontwikkelen. Middelen als corticosteroïden, antidepressiva en anti-epileptica zijn daar voorbeelden van. Ook persoonlijke voorkeuren voor voedingskeuzes en beweging, hoe snel gewichtsverlies of gewichtstoename ontstaat en de mate waarin we in staat zijn om aan impulsen het hoofd te bieden, worden voor een groot deel in onze hersenen bepaald.

    Het risico voor het ontwikkelen van overgewicht en obesitas hangt in veel gevallen niet alleen af van de persoon zelf. De sociale omgeving speelt een belangrijke rol. Steun van familie en vrienden in moeilijke perioden of bij het ontwikkelen van een gezonde leefstijl zijn erg belangrijk om overgewicht en obesitas tegen te gaan. De mate waarin de eigen omgeving gezond gedrag vertoont is van grote invloed op het eigen voedingspatroon. Ook op het werk lopen personen het risico beïnvloed te worden door impulsen. Denk aan de verleidelijke snackautomaten op de werkvloer, de mogelijkheid tot lichaamsbeweging of de (onregelmatige) werktijden.

    Psychologische factoren (maak dit stukje tekst uitklapbaar)

    Sommige mensen eten meer wanneer ze geconfronteerd worden met heftige emoties zoals angst, stress, woede of verveling. Gepest worden of rondlopen met depressieve gevoelens hebben vaak een grote invloed op het eetpatroon. Deze gevoelens kunnen zeker en vast besproken worden met de (huis)arts.

    Wat zijn de gezondheidsrisico’s van obesitas?

    Overgewicht en obesitas verhogen het risico op hart- en vaatziekten, maar ook op spier- en skeletaandoeningen en bepaalde vormen van kanker. Diabetes en ademhalingsproblemen komen daarnaast veel voor bij mensen met obesitas. Het risico op deze ziektes en aandoeningen wordt groter met de toename van het overgewicht.

    Wat zijn mogelijke behandelingen van obesitas?

    Sommige mensen proberen hun obesitas liever zelf aan te pakken, terwijl anderen juist hulp zoeken.

    Meestal kan de huisarts het eerste aanspreekpunt zijn. De huisarts kan goed inschatten welk risico de obesitas voor de gezondheid van het individu inhoudt. Op basis van dit risico kunnen er bepaalde behandelpaden opgestart worden onder begeleiding van een zorgverlener met ervaring in obesitaszorg. Op basis van de ernst van obesitas en eventuele aanwezigheid van comorbiditeiten kan de huisarts een behandelpad dicht bij huis starten of een doorverwijzing voorzien naar een multidisciplinaire obesitaskliniek.

    Hieronder vindt u een lijst van mogelijke behandelingen voor obesitas. Het is belangrijk om te onthouden dat een effectieve aanpak van obesitas multifactorieel is, waarbij levensstijl (combinatie voeding, beweging, psychotherapie) een essentiële pijler vormt.

    Het belangrijk om te benadrukken dat een kritische blik op de eetgewoontes en kleine aanpassingen hierin vaak al een grote invloed kunnen hebben op weg naar een gezonder eetpatroon.

    Het Low Calorie Diet (LCD) en het Very Low Calorie Diet (VLCD) zijn diëten die vaak worden voorgeschreven als je wilt afvallen. Een gewichtsverlies van 1,0 kilogram staat gelijk aan het verbranden van ongeveer 7000 kilocalorieën. Om te bepalen hoeveel calorieën je nodig hebt, gebruiken we meestal een formule die is ontwikkeld door Harris en Benedict. Deze formule houdt rekening met je basale metabolisme en je niveau van lichamelijke activiteit.

    Low Calorie Diet (Caloriearm diet)

    Het LCD is een dieet waarbij je minder calorieën eet dan je lichaam normaal gesproken nodig heeft. Dit kan variëren van 500 tot 1000 calorieën minder per dag dan je energiebehoefte. Hierdoor kun je theoretisch gezien ongeveer 0,5 tot 1,0 kilogram per week afvallen.

    Very Low Calorie Diet (Zeer caloriearm diet OF PSMF-dieet)

    Het VLCD is nog strenger. Bij dit dieet eet je slechts 400 tot 800 calorieën per dag. Je vervangt je normale maaltijden door vloeibare voeding met alle nodige vitaminen en mineralen om zo snel vet te verliezen. Dit betekent dat je elke dag vier tot vijf maaltijdvervangers drinkt. Deze moeten voldoen aan strikte wettelijke eisen om ervoor te zorgen dat je alle belangrijke voedingsstoffen binnenkrijgt. De samenstelling van deze maaltijdvervangers kan variëren, afhankelijk van het merk dat je kiest.

    Voeding na bariatrische heelkunde

    Na een bariatrische ingreep zijn er bepaalde eet- en levensstijlaanpassingen nodig. Concreet wil dit zeggen dat er zes kleine frequente maaltijden per dag dienen te zijn, er gestreefd wordt naar een adequate 60 of 70 gram eiwitten per dag (respectievelijk voor vrouwen en mannen) en een voedingspatroon waarbij snelle suikers en vetrijke producten gemeden wordt.

    Bewegen en fysieke activiteit zijn gezond voor lichaam en geest. Omdat er door obesitas verhoogde gezondheidsrisico’s aanwezig zijn, is het inzetten op beweging en fysieke activiteit bij obesitas des te belangrijker. Starten met bewegen kan een grote uitdaging zijn. Begeleiding hierbij is dan ook zeker geen overbodige luxe en kan je helpen om je nieuwe uitdaging te starten, succes te ervaren in het bewegen en dit ook te blijven volhouden. Een algemene screening voor kracht en conditie kan je een beter idee geven over de weg die je nog moet afleggen. Over het algemeen zien we dat mensen die starten met beweging meer kans hebben om ook op lange termijn hun gewichtsafname stabiel te houden en dit bij zowel dieet, medicatie als post-bariatrie.

    Psychotherapie kan een waardevol onderdeel zijn van de behandeling van obesitas, omdat het kan helpen bij het aanpakken van de psychologische en gedragsmatige aspecten die verbonden zijn met overgewicht en obesitas. Hier zijn enkele voorbeelden waarop psychotherapie wordt ingezet in de behandeling van obesitas:

    1. Cognitieve gedragstherapie (CGT): Gedragstherapie richt zich op het identificeren en veranderen van negatieve gedachtepatronen en overtuigingen die kunnen leiden tot overeten of emotioneel eten. Het helpt mensen om gezondere denkpatronen te ontwikkelen met betrekking tot voedsel, lichaamsbeeld en zelfwaardering. Daarnaast kan er in therapie gewerkt worden aan het doorbreken van aangeleerde ongezonde eetgewoonten en zelfcontrole.
    2. Mindfulness en mindful eten: Mindfulness-technieken kunnen helpen bij het vergroten van het bewustzijn van eetgedrag, honger en verzadigingssignalen. Dit kan mensen helpen om meer in het moment te eten en te voorkomen dat ze automatisch en emotioneel eten.
    3. Groepstherapie: Groepstherapie voor mensen met een gewichtsprobleem kan waardevol zijn omdat het een gevoel van herkenning en ondersteuning biedt, evenals de mogelijkheid om ervaringen te delen en van anderen te leren.
    4. Motivatie: Je kan om veel verschillende reden willen vermageren. Vaak is dit om gezonder te worden en/of om je emotioneel beter te voelen, dikwijls ook om meer tevreden te zijn met je uiterlijk voorkomen. Een psycholoog kan samen met jou je motivatie in kaart brengen en je helpen deze te verhogen en optimaal te houden om op lange termijn gedragsveranderingen te behouden. Samen realistische doelen opstellen is hierbij heel belangrijk.

    Het is belangrijk op te merken dat psychotherapie meestal wordt gecombineerd met andere behandelingsmodaliteiten, zoals voedingsadvies en lichaamsbeweging, om een multidisciplinaire aanpak te bieden voor de behandeling van obesitas. De keuze voor een specifieke vorm van psychotherapie hangt af van de individuele behoeften en omstandigheden van de persoon die wordt behandeld, wat kan worden bepaald door een zorgverlener of therapeut na een intakegesprek.

    Wanneer ondanks levensstijlaanpassingen het niet lukt overtollig gewicht te verliezen kan beroep worden gedaan op medicatie. Er bestaat medicatie die het evenwicht tussen honger- en verzadigingshormonen poogt te herstellen en medicatie die “de zin” naar eten (craving) afremt. Welke medicatie best bij u past wordt bepaald door uw eetpatroon, maar ook door de eventuele aanwezigheid van bepaalde comorbiditeiten.

    Bovendien is het erg belangrijk dat bij het starten van medicatie rekening wordt gehouden met medicatie die u eventueel al neemt, gezien soms interacties kunnen optreden. Mede gezien het chronische karakter van obesitas, dient men rekenschap te geven dat medicatie voor langere duur dient gebruikt te worden, zelfs nadat het beoogde gewichtsverlies al is bereikt.

    Bij medicatie gebruik blijft het nog steeds cruciaal om een gezond eetpatroon en voldoende lichaamsbeweging te integreren. Dit om te voorkomen dat tekorten ontstaan aan vitamines en spoorelementen en te voorkomen dat er te veel spierverlies is. Ook helpt een gezond eetpatroon bijwerkingen, zoals gastro-intestinale ongemakken, te voorkomen. Het is dus van groot belang om te benadrukken dat medicatie voor gewichtsvermindering altijd deel moet uitmaken van een behandelplan.

    Wanneer kan maagchirurgie voorgesteld worden?

    Maagchirurgie is de beste behandeling voor morbide obesitas wat betreft duurzaamheid van het gewichtsverlies en verbetering van geassocieerde aandoeningen zoals diabetes.

    Een maagchirurgie is een geschikte keuze wanneer de risico's van de operatieve ingreep kleiner zijn dan die van blijvende obesitas op lange termijn. Maagchirurgie is dan een noodzakelijk hulpmiddel om op lange termijn de gezondheid te verbeteren.

    De persoon met obesitas moet hiervoor zelf wel actief de levensgewoonten verder aanpassen. De operatie ondersteunt de verandering in levensstijl:

    •voedingsaanpassing;

    •meer beweging;

    •anders omgaan met stress;

    •…

    Zonder deze verandering is een operatie minder succesvol en in sommige gevallen is er zelfs sprake van herval, met opnieuw belangrijke gewichtstoename.

    Maagchirurgie levert de beste resultaten op wanneer het gecombineerd wordt met een degelijke educatie door een multidisciplinair team en een goede opvolging.

    Voorwaarden

    Criteria om in aanmerking te komen voor bariatrische chirurgie:

    1. Minstens 18 jaar zijn.

    2. Alle andere niet-invasieve behandelingsmogelijkheden zijn reeds geprobeerd.

    3. Minstens een BMI van 40 hebben.

    4. BMI > 35 in combinatie met een van de volgende aandoeningen:

    •Diabetes waarvoor u met medicatie behandeld wordt.

    •Therapieresistente hypertensie gedefinieerd als een bloeddruk >140/90 mmHg, ondanks behandeling gedurende minstens 1 jaar met een gelijktijdige inname van 3 antihypertensiva.

    •Slaapapneusyndroom geobjectiveerd door middel van polysomnografisch onderzoek.

    •Heringreep na complicatie of onvoldoende resultaat van een vorige maagoperatie.

    Stappenplan vóór de operatie

    •Intakegesprek (endocrinoloog, bariatrisch chirurg, diëtist, psycholoog)

    •Multidisciplinair teamoverleg om te bepalen of persoon in aanmerking komt voor een bariatrische ingreep

    •Indien nodig pre-operatieve onderzoeken (echo abdomen, gastroscopie, cardiale screening)

    •Raadpleging bij anesthesist

    •Consultatie bij een diëtist met informatie over voedingsaanpassingen net voor en na de operatie

    Opvolging en nazorg

    Na de operatie wordt de persoon nog gedurende 2 jaar opgevolgd door het multidisciplinaire obesitasteam. In de eerste weken na ingreep is een controle bij de chirurg nodig voor wondcontrole en begeleidt de diëtist een aangepast dieet. In de daaropvolgende maanden blijft opvolging bij de diëtist essentieel met het oog op onder andere voldoende eiwit-inname en het vermijden van dumpingklachten. De endocrinoloog volgen en uw huisarts volgen daarna verder op of uw gewicht stabiel blijft, hoe de gewichtsgerelateerde aandoeningen zoals suikerziekte evolueren, en er dient levenslang nagekeken te worden of er geen tekorten van vitaminen en mineralen zijn.

    Klachten na maagchirurgie

    Een operatieve behandeling van obesitas is ingrijpend en vergt heel wat aanpassing in levensstijl en eetgewoonten. Met goede begeleiding is het echter de beste behandeling om duurzaam gewicht te verliezen en gezonder door het leven te gaan.

    Na obesitaschirurgie kan de persoon last hebben van:

    •Braken, vermagering, sliklast, weinig eetlust

    •Vitaminetekorten

    •Abdominale pijnklachten, pijn ter hoogte van de slokdarm en/of maag

    •Uitgesproken dumpingklachten

    •Alcoholverslaving

    •Forse gewichtstoename

    •…

    Tijdens de postoperatieve opvolging bekijkt het multidisciplinaire obesitasteam hoe deze klachten voorkomen en verholpen kunnen worden.

    Frequently Asked Questions


    Obesitas verwijst naar een abnormale ophoping van lichaamsvet en wordt doorgaans gemeten aan de hand van de Body Mass Index (BMI), waarbij een BMI van 30 of hoger als obesitas wordt beschouwd. Obesitas is een ziekte op zich is: het heeft een negatieve impact op zowel overleving als op de levenskwaliteit.

    Bovendien leidt obesitas tot een breed scala aan andere ziekten, waaronder diabetes type 2, hart- en vaatziekten, bepaalde vormen van kanker, slaapapneu, gewrichtsproblemen en meer. Met noemt obesitas daarom in het Engels een “gateway disease” (poortziekte).

    De ontstaansmechanismen van obesitas zijn zeer divers, maar we hebben in de voorbije jaren grote vooruitgang gemaakt in het beter begrijpen ervan. In essentie is het lichaam bij mensen die leven met obesitas niet langer in staat de vetmassa te reguleren en binnen gezonde grenzen te houden. Zowel genetische als omgevingsfactoren beschikken mensen voor obesitas te ontwikkelen. Obesitas is bovendien een chronische ziekte die levenslange opvolging vereist om ze onder controle te houden en de gevolgen ervan te beperken.

    De erkenning van obesitas als ziekte dateert van 1948, toen de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) obesitas opnam in de “International Classification of Diseases and Related Health Problems” (ICD). Het erkennen van obesitas als ziekte is belangrijk daar het met zich meebrengt dat de overheid zich ertoe moet engageren obesitas te voorkomen (preventie) en behandeling te voorzien voor mensen die lijden aan obesitas. Sinds 1975 is het percentage mensen die lijden aan obesitas over de hele wereld bijna verdriedubbeld.

    De Body Mass Index [= gewicht in kg / (lengte in m)² ] is een eenvoudige en bovendien gratis parameter die een inschatting maakt van gewicht en lichaamssamenstelling. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat een te lage of een te hoge BMI gelinkt is aan gezondheidsproblemen en vroegtijdig overlijden. BMI is anderzijds maar een ruwe schatting, en dient op individueel niveau bekeken te worden, in combinatie met de buikomtrek en eventueel een formele meting van de lichaamssamenstelling met impedantie of DXA-scan.

    Bij de meeste mensen met obesitas is een langdurig verkeerde balans tussen calorie-inname en calorie-verbruik de oorzaak van de gewichtsproblemen. Maar vaak zijn er andere factoren die bijdragen tot het overgewicht. Het gebruik van bepaalde geneesmiddelen kan leiden tot een ongewenste gewichtstoename. Hierbij denken we aan langdurig of herhaaldelijk gebruik van cortisone, antidepressiva, antipsychotica en bepaalde (anti)hormoonpreparaten. Ook sommige ziektes kunnen een rol spelen bij het ontstaan van overgewicht, zoals een langzaam werkende schildklier of syndroom van Cushing (bijnieren maken te veel cortisol aan). Rookstop kan gepaard gaan met enige gewichtstoename: alleen door te stoppen met roken en precies hetzelfde te blijven eten en bewegen kom je 1,5 tot 3 kilogram aan. Maar veel rokers compenseren het gebrek aan nicotine door extra te eten en meer te snoepen. Tenslotte leidt ook minder fysieke activiteit tot minder verbranding van calorieën en dus gewichtstoename. Vandaar het advies om meer te bewegen onder vorm van dagelijks wandelen, vermijden van langdurig TV kijken of gamen, rondstappen tijdens het telefoneren, regelmatig rechtstaan of rondlopen tijdens het werk, …

    Obesitas is in hoofdzaak een multifactoriële aandoening, waarbij zowel omgevingsfactoren als genetische factoren een rol spelen. Uw gewicht is voor een deel dus erfelijk bepaald. Een genetische aanleg om dik te worden kan grote individuele verschillen verklaren bij mensen met dezelfde leefstijl en achtergrond.

    Een zeer kleine subgroep van mensen met ernstige obesitas vertonen ‘genetische obesitas’, waarbij een afwijking in 1 gen verantwoordelijk is voor stoornissen in de regulatie van eetlust en energiehuishouding. Deze personen hebben al op jonge kinderleeftijd ernstige gewichtsproblemen en soms gaat dit gepaard met ontwikkelingsachterstand of aangeboren afwijkingen.

    Overgewicht en obesitas (ernstig overgewicht) zijn net zoals ongezonde voeding, weinig lichaamsbeweging en roken, een risicofactor voor de ontwikkeling van type 2 diabetes. Personen met type 2 diabetes hebben vaker een hogere BMI dan leeftijdsgenoten zonder diabetes.

    Mensen met overgewicht of obesitas hebben een verlaagde gevoeligheid voor lichaamseigen insuline. Overgewicht en obesitas gaan bovendien gepaard met een verhoging van vetzuren rondom de spiercellen en de lever wat de verwerking van glucose nog verder verstoort. Die procesverstoring zorgt voor een mindere opname van glucose en een slechte verwerking van vet door de lever.

    Een gewichtsdaling van 5% heeft al een gunstige invloed op de nuchtere suikerwaarden. Een meer uitgesproken gewichtsdaling van 5 à 10% kan bij heel wat personen met obesitas leiden tot uitstel van het krijgen van type 2 diabetes. En een gewichtsdaling van meer dan 15% in de eerste jaren na het krijgen van type 2 diabetes kan zelfs leiden tot het volledig verdwijnen van de type 2 diabetes. Uiteraard is de beste preventie van type 2 diabetes het vermijden van overgewicht en obesitas.

    Er bestaat een duidelijk verband tussen obesitas en een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.
    Obesitas kan leiden tot veranderingen in het lichaam die het risico op hart- en vaatziekten vergroten:

    1.Hoge bloeddruk (hypertensie): Obesitas kan leiden tot een verhoogde bloeddruk, wat op zijn beurt het risico op hartaandoeningen en beroertes verhoogt.

    2.Diabetes type 2: Obesitas is sterk gekoppeld aan insulineresistentie en de ontwikkeling van diabetes type 2, wat het risico op hart- en vaatziekten aanzienlijk vergroot.

    3.Verhoogd cholesterolgehalte: Obesitas kan leiden tot veranderingen in de niveaus van cholesterol en triglyceriden in het bloed, wat de opbouw van plaque in de bloedvaten kan bevorderen en het risico op atherosclerose verhoogt.

    4.Ontstekingen: Vetweefsel, vooral buikvet, kan chemische stoffen produceren die ontstekingen in het lichaam bevorderen, wat het risico op hartziekten kan vergroten.

    5.Hartfalen: Obesitas kan de hartspier belasten en leiden tot hartfalen, waarbij het hart niet effectief kan pompen.

    6.Slaapapneu: Obesitas kan de kans op slaapapneu vergroten, wat weer geassocieerd wordt met hart- en vaatziekten.

    Daarom is het erg belangrijk dat mensen die leven met obesitas medisch worden geëvalueerd en desgevallend worden behandeld voor bovengenoemde risicofactoren

    Het is geweten dat obesitas de vruchtbaarheid vermindert, de kans om zwanger te worden is dus kleiner bij vrouwen die aan obesitas lijden. Obesitas bij de zwangere vrouw verhoogt het risico op zwangerschapsdiabetes en hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap. Er is ook een verhoogd risico op complicaties tijdens de bevalling. Obesitas verhoogt het risico op een doodgeboorte, premature geboorte en bepaalde aangeboren afwijkingen bij de baby. Het is dus erg belangrijk dat een vrouw met obesitas zich goed laat adviseren en begeleiden als zij een zwangerschapswens heeft. Ideaal is dat zij nog voor de zwangerschap hierover in gesprek gaat met een gynaecoloog. Er kan overwogen worden om eerst een behandeling voor obesitas te starten en pas nadien zwanger te worden.

    Wanneer een vrouw een obesitas-operatie ondergaat, adviseert men over het algemeen anderhalf jaar te wachten vooraleer zwanger te worden. Het is erg belangrijk goede contraceptie te gebruiken in de deze periode, omdat de effecten van de operatie de kans op zwanger worden doen stijgen. Zwanger worden na een obesitas-operatie heeft een aantal voordelen: minder risico op zwangerschapsdiabetes, hoge bloeddruk, een te zware baby, een moeilijke bevalling of keizersnede. Anderzijds zien we dat baby’s gemiddeld een lager geboortegewicht hebben en dat er meer vroeggeboortes optreden. Het is erg belangrijk dat u tijdens een zwangerschap na een obesitas-operatie goed begeleid wordt door een gynaecologisch team dat vertrouwd is met de effecten van deze operatie.

    Wanneer obesitas medicatie ingenomen wordt, is zwanger worden ten stelligste af te raden omdat de effecten van deze medicatie op de groeiende baby ongekend zijn. Ook in dit geval is goede contraceptie erg belangrijk.

    Overgewicht en obesitas zijn zeer veel voorkomende gezondheidsproblemen. Ongeveer de helft van de volwassen bevolking in België heeft overgewicht. De huisarts is dan ook de ideale persoon om een eerste inschatting te maken van de ernst van overgewicht en/of obesitas, eventueel wanneer de patiënt om een andere reden bij de huisarts komt. De huisarts heeft meestal een goed overzicht van uw eventuele andere gezondheidsproblemen en levenssituatie. Bijkomend, dient de huisarts actief op zoek te gaan naar eventuele oorzaken en gevolgen van overgewicht, onder andere door een klinisch onderzoek (bloeddruk) en bloedname (suiker, schildklier, cholesterol,…). De huisarts zal u ook al verwijzen voor dieet- en bewegingsadvies, en zo nodig medicatie starten. Enkel wanneer de huisarts een onderliggend probleem vermoedt of ernstige weerslag vaststelt, zal hij/zij u doorverwijzen naar de endocrinoloog of evt. andere specialist.

    Naargelang de graad van overgewicht of obesitas wordt er voor een bepaalde behandelingsstrategie gekozen, maar er dient steeds gewerkt te worden aan een evenwichtig/gezond eetpatroon.

    Bij beperkt overgewicht of minder ernstige vormen van obesitas wordt er gestreefd naar een gewichtsreductie van 5 tot 10% van het oorspronkelijke gewicht in een periode van 6 tot 12 maanden. Hierbij is het aangeraden om 0,5 tot 1,0 kg per week te vermageren. Indien de patiënt geen gewichtsreductie van 5 tot 10% behaalt in een periode van 6 tot 12 maanden is de behandeling niet succesvol en zullen bijkomende maatregelen nodig zijn.

    Indien de 5 tot 10% gewichtsreductie niet behaald wordt in een periode van 6 tot 12 maanden en de patiënt een BMI ≥27 kg/m² met bijkomende comorbiditeiten of een BMI ≥30 kg/m² heeft kan de basisbehandeling gecombineerd worden met farmacotherapie. Indien ook deze behandeling niet succesvol is, kan de patiënt een bariatrische ingreep ondergaan. Hiervoor moet de patiënt aan de indicatiestelling omtrent bariatrische heelkunde voldoen.

    Ook bij farmacotherapie en bariatrische chirurgie blijven gezonde eet- en leefstijl essentieel om spierverlies of voedingstekorten te voorkomen.

    In een multidisciplinaire obesitaskliniek dient de ernst van de obesitas in kaart gebracht te worden. De ernst wordt enerzijds uitgedrukt in een cijfer, de BMI. Anderzijds is het even belangrijk om te kijken naar de weerslag op de algemene gezondheid. We denken hier zowel aan fysieke aandoeningen: diabetes, hoge bloeddruk, slaapapnoe syndroom, migraine, gewrichtsklachten…

    Maar ook mentale problemen zoals stemmingsstoornissen, depressie. Met andere woorden: de weerslag van de obesitas op uw algemene gezondheid (zowel fysiek als mentaal) dient in kaart te worden gebracht. Dit zal gebeuren door een multidisciplinair team: abdominaal chirurg, endocrinoloog, diëtist, psycholoog en eventueel kinesist.

    In functie van de ernst van de obesitas zal een behandelvoorstel geformuleerd worden. Het zal altijd belangrijk zijn de patiënt te begeleiden wat betreft levensstijlaanpassingen. Vervolgens zal, in functie van de ernst, een behandeling met medicatie en/of een operatie voorgesteld worden. Nadien zal ook opvolging voorzien worden om het effect van de behandeling te monitoren en problemen of nevenwerkingen tijdig te herkennen en behandelen. Een operatie kan dus deel uitmaken van de behandeling, maar moet altijd binnen het bredere plaatje van de behandeling gezien worden.

    Obesitas is een ernstige en chronische aandoening. Er zijn meerdere oorzakelijke factoren: genetica, omgevingsfactoren, bewegingspatroon, slaapritme, job, medicatie-inname, enzovoort. Het is geweten dat personen met obesitas een hormonaal onevenwicht vertonen en dat medicatie of obesitas-chirurgie dit onevenwicht kan herstellen. Wanneer men deze therapie combineert met een aangepaste levensstijl is de kans vele male groter dat er een belangrijk gewichtsverlies zal optreden, dat ook op langere termijn zal aanhouden. Dit in tegenstelling tot een alleen dieet en beweging, deze therapie op zichzelf lijdt jammer genoeg bijna altijd tot een jojo-effect met opnieuw stijgen van het gewicht.

    Voor de meest ernstige vorm van obesitas, is een operatie de meest effectieve en duurzame behandeloptie. Dit betekent ook dat een operatie voor obesitas ingrijpend en onomkeerbaar is. Een multidisciplinair advies voor de operatie, maar zeker ook opvolging en ondersteuning na de ingreep zijn erg belangrijk om tot een goed resultaat te komen en dit ook te behouden, alsook om nevenwerkingen te vermijden. Een goed resultaat betekent dat de patiënt een betere levenskwaliteit heeft op verschillende domeinen: bijvoorbeeld: minder medicatie-inname voor chronische aandoeningen (denk aan hoge bloeddruk, diabetes), minder ongemak of pijn bij beweging, algemeen fitter gevoel, enzovoort.

    Obesitas is een complex gezondheidsprobleem dat veroorzaakt wordt door een combinatie van genetische, gedragsmatige, omgevings- en psychologische factoren. Obesitas is geen psychische stoornis. Psychologische factoren spelen een rol bij de ontwikkeling en vooral bij de behandeling ervan. Zo kunnen motivatie, gedragsveranderingen, emotioneel eten, controleverlies, alcoholgebruik, negatief zelf- en lichaamsbeeld, eetstoornissen, verstoorde perceptie en je omgeving een invloed hebben op je gewicht én omgekeerd. Een psycholoog in een multidisciplinair team kan helpen bij het begrijpen en aanpakken van deze psychologische aspecten van obesitas.